Muhyiddin ibn-i Arabî’ye göre varlık ve oluş

Vücûdun hakîkati bir küllî nûrânî ma’nâ olduğundan o kadar latîftir ki,onu akıl, idrak, vehîm, duyular ve kıyâs ile anlamak mümkün değildir.

Çünkü idrâk vâsıtaları olan bu belirli vâsıtalar, o latîfin latîfi karşısında kesîfin kesîfidir. Kesîf olanın kesâfet mertebesinde kaldıkça kendi aslı olan latîfi idrâk etmesi mümkün değildir. Mutlak vücût öyle bir sonsuz hazînedir ki, içindekiler kendisinden gizlidir. Çünkü salt vücût kendi zati cemâlinde gark olmuştur. “Kendinden haberdar olmak” bir sıfat olduğundan, bu mertebesinde, salt vücût ondan dahi münezzehdir. Sonradan meydana gelen vücûdun bu mertebeye aslâ şuûru olamaz. Çünkü sonradan meydana gelme(hudus) ve öncesizlik(kıdem) birbirinin zıttıdır. “İki zıt bir arada olmaz” kaidesi gereğince, birinin görünmesiyle diğeri kaybolur. Bunun için nebîlerin en arifi (s.a.v.) Efendimiz “Allah’ın zatını teffekkür etmeyiniz” mübârek sözü ile sonradan meydana gelen vücût olan kulun fikir ile bu vücût mertebesini idrâk edemeyeceğini bildirmişlerdir. Bu mertebede vücût tecellîden münezzehdir. Çünkü tecellî irâde ile olur oysa irâde bir sıfat olduğundan salt vücût ondan dahi münezzehdir. Hakîkî vücût öyle bir küllî tek bir ayn olan ma’nâdır ki, sınırları ve yönleri kabûl etmez. Çünkü bir sınır kabûl etse, sınırı bittikten sonra diğer vücûda geçilir ve sınırının sonu olan her bir vücûdu saymak mümkün olur. Bu ise vahdete aykırıdır. Yönler ise bir şeyin diğer bir şeye olan karşılık tarafı olup bu da sınırları gerektirdiğinden, vücût hakkında bu da kabûl edilebilir değildir. Bundan dolayı vücûdun vahdâniyyeti sayısal olan “birlik” değildir; belki bir sonsuz kapsam olan varlıktan ibârettir. Ve kendisinin bir kaynağı olmayıp belki kendisi bütün mevcûtların kaynağı ve çıkış yeridir. Farz edelim ki, kayıtlı bir mevcût ve meydana gelmiş olan herhangi bir şahıs yeryüzünün herhangi bir tarafından uzaya doğru zaman sınırı olmaksızın uçsa bir sona ulaşması mümkün değildir. Çünkü onun bu seyri “vücût” içindedir. Ve sonsuz uzay vücûdun ayn’ıdır.

Bu derste işlenen konular başlıklar halinde şu şekildedir:
1.Kısım: VÜCÛD
2.Kısım: YOKLUK
3.Kısım: İZÂFÎ VÜCÛD
4.Kısım: VÜCÛD TECELLİLERİ
5.Kısım:TAAYYÜNSÜZLÜK MERTEBESİ,AHADİYYET MERTEBESİ
6.Kısım: İLK TAAYYÜN MERTEBESİ, VAHDET MERTEBESİ
7.Kısım: İKİNCİ TAAYYÜN MERTEBESİ, VÂHİDİYYET MERTEBESİ
8.Kısım Birinci Ek: SIFÂTLAR ve İSİMLER 
8.Kısım İkinci Ek: A’YÂN-I SÂBİTE YAPILMIŞ DEĞİLDİR
8.Kısım Üçüncü Ek: YAPILMAMIŞ İSTİ’DÂD VE KABİLİYET
8.Kısım Dördüncü Ek: İLİM MA’LÛMA TÂBİ’DİR 
8.Kısım Beşinci Ek: KAZÂ VE KADER
9.Kısım: RUHLAR MERTEBESİ
9.Kısım Birinci Ek: MELÂİKE-İ KİRÂM’IN HAKÎKATİ 
9.Kısım İkinci Ek: İBLÎS’İN HAKİKATİ
9.Kısım Üçüncü Ek: ÂDEM VE HAVVÂ’NIN HAKİKATİ 
10.Kısım: MİSÂL ÂLEMİ MERTEBESİ 
11.Kısım: ŞEHÂDET MERTEBESİ 
11.Kısım Birinci Ek: CEVHER VE ARAZ 
11.Kısım İkinci Ek: BENZER YENİLENME 
11.Kısım Üçüncü Ek: YAPILMIŞ İSTİ’DÂD 
11.Kısım Dördüncü Ek: TABÎAT 
11.Kısım Beşinci Ek: TE’SİR EDEN VE TE’SİRİ KABÛL EDEN 
11.Kısım Altıncı Ek: HALKEDİLİŞİN BAŞLANGICI 
11.Kısım Yedinci Ek: HALKEDİLİŞ AŞAMALARI 
11.Kısım Sekizinci Ek: SEMÂVÂT VE ARZ’IN HALKEDİLİŞİ 
11.Kısım Dokuzuncu Ek: SEMÂVÂT VE ARZIN HALKEDİLİŞ AŞAMALARI 
11.Kısım Onuncu Ek: DİĞER ŞEHÂDET ÂLEMLERİ 
11.Kısım Onbirinci. Ek: ÂDEM’İN HALKEDİLİŞİ 
12.Kısım Birinci EK: İNSÂN-I KÂMİL 
12.Kısım İkinci EK: AYNI OLUŞ VE GAYRI OLUŞ 
13.Kısım: VÜCÛT MERTEBELERİNİN ÖZETLENMESİ 
14.Kısım: RESÛLLERİN İRSÂLİ (GÖNDERİLMESİ) 
15.Kısım: ŞERİATLARIN FARKLI OLUŞU 
16.Kısım: DÎN 
17.Kısım: ÖLÜM 
18.Kısım: BERZAH 
19.Kısım: KIYÂMET 
20.Kısım: CENNET VE CEHENNEM